In de Georgische hoofdstad Tbilisi is grote commotie ontstaan nadat een internationaal onderzoek suggereert dat politie en oproer-eenheden tijdens protesten van eind 2024 mogelijk een chemisch wapen uit de Eerste Wereldoorlog hebben ingezet. Volgens de Georgische Dream-regering ging het om legitieme maatregelen, maar experts waarschuwen dat het middel — bekend als Bromobenzyl cyanide (Camite) — verouderd en extreem gevaarlijk is. Dit rapport brengt ernstige vragen op over mensenrechten, internationale verdragen en volksgezondheid. Hieronder een gedetailleerd overzicht van de feiten en de implicaties.

Achtergrond: wat is gebeurd en waarom

Eind november 2024 braken in Tbilisi grootschalige demonstraties uit nadat de autoriteiten aankondigden dat gesprekken over het EU-toetredingsproces werden opgeschort. Duizenden burgers, velen pro-Europees georiënteerd, kwamen op straat om hun ongenoegen te uiten. De protesten escaleerden toen oproerpolitie werd ingezet met waterkanonnen, traangas en pepperspray. Officieel was het doel om de menigten uiteen te drijven.

In december 2025 publiceerde de BBC een diepgaand onderzoek, waarin getuigenverklaringen, documenten en analyses door chemische-wapenexperts samenkomen tot een schokkende conclusie: de waterkanonnen zouden zijn aangemerkt met een chemische stof bekend uit de Eerste Wereldoorlog, genoemd Camite. Die stof werd vroeger door het Franse leger gebruikt tegen Duitse troepen. Volgens meerdere bronnen is Camite in de jaren dertig van de vorige eeuw uitgefaseerd vanwege ernstige langetermijneffecten. :contentReference[oaicite:4]{index=4}

Demonstranten meldden wekenlang ernstige klachten — van huidbrand tot ademhalingsproblemen — klachten die volgens toxicologen niet passen bij klassieke traangas of pepperspray maar wel bij blootstelling aan Camite. :contentReference[oaicite:5]{index=5}

Wat is Camite (Bromobenzyl cyanide) en waarom is het controversieel

Camite (chemisch: Bromobenzyl cyanide) is een chemisch wapen dat tijdens de Eerste Wereldoorlog door Franse troepen is gebruikt. Het wordt gerekend tot de zwaarste lach- en traaggassen, met een effect dat ver uitstak boven wat later gangbaar werd — zoals CS-gas of pepperspray. :contentReference[oaicite:6]{index=6}

Kenmerken van Camite: het is uiterst irriterend, kan huid, ogen en luchtwegen aantasten, en veroorzaakte volgens documenten uit de jaren twintig en dertig langdurige effecten. Daarom werd het in de moderne tijd vrijwel volledig verlaten voor crowd control. :contentReference[oaicite:7]{index=7}

In de recente Georgische context werd Camite volgens interne documenten en klokkenluiders gemengd met water in kanonnen — bedoeld om menigten op afstand te houden. Volgens een oud-wapenofficier van de Georgische oproerpolitie was hij in het verleden betrokken bij het testen van dat soort stoffen en zei hij dat de intensiteit “veel sterker” was dan normale traagassen. :contentReference[oaicite:8]{index=8}

Getuigenissen en gezondheidseffecten

Na de protesten meldden honderden demonstranten klachten. Ademen werd moeilijk, huid brandde, er was sprake van hoesten, misselijkheid en soms braken. Een van hen zei letterlijk dat “het water brandde.” Zelfs na het afspoelen met water bleef de irritatie dagenlang aanhouden. :contentReference[oaicite:9]{index=9}

Een kinderarts die deelnam aan de protesten, startte via sociale media een oproep onder mede-demonstranten. Bijna 350 respondedenten meldden klachten — bijna de helft gaf aan dat de klachten meer dan 30 dagen aanhielden. Hij onderzocht 69 van hen en constateerde opvallend veel hartritmestoornissen, volgens hem consistent met blootstelling aan een stof als Camite. :contentReference[oaicite:10]{index=10}

Medische professionals en mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat deze langdurige effecten te serieus zijn om te bagatelliseren. Volgens toxicologen is Camite “te gevaarlijk voor moderne repressieve inzet” — en de symptomen bij demonstranten lijken eerder op die van chemisch vergif dan op conventioneel traangas. :contentReference[oaicite:11]{index=11}

Reactie van autoriteiten en juridische/politieke gevolgen

De autoriteiten in Georgië — waaronder de regerende partij Georgische Dream — verwerpen de beschuldigingen. Ze noemen het onderzoek van de BBC “absurd” en beweren dat de politie heeft gehandeld binnen het wettelijk kader bij de confrontaties met “gewelddadige criminelen”. :contentReference[oaicite:12]{index=12}

Toch heeft de nationale inlichtingendienst State Security Service of Georgia (SSSG) een officieel onderzoek gestart naar de beschuldigingen. Mogelijk worden meerdere wetten overtreden, onder meer met betrekking tot buitensporig gebruik van macht, verboden wapens, en schending van mensenrechten. :contentReference[oaicite:14]{index=14}

Daarnaast dringen internationale actoren aan op transparantie. Een woordvoerder van de Europese Commissie noemde eventuele bevestiging van de inzet van Camite “onaanvaardbaar” en eist een snelle, open en geloofwaardige onafhankelijk onderzoek. :contentReference[oaicite:16]{index=16}

Mensenrechten, internationaal recht en morele implicaties

Het gebruik van chemische wapens, of zelfs civiele wapens met schrikwekkende effecten, roept ernstige vragen op over de naleving van internationale verdragen. Onder het internationale recht — waaronder verdragen over chemische wapens — is het gebruik van middelen die onaanvaardbare schade kunnen veroorzaken tegen burgers verboden. Het lijkt erop dat de stof die nu in Georgië is ingezet in die categorie valt. :contentReference[oaicite:17]{index=17}

Mensenrechtenorganisaties zoals de Georgian Young Lawyers’ Association (GYLA) hebben de regering opgeroepen openheid te geven over welke stoffen precies zijn gebruikt, en verantwoordelijkheid te nemen. Tot nu toe weigert de binnenlandse ministeries om informatie vrij te geven. :contentReference[oaicite:19]{index=19}

De reported langdurige gezondheidseffecten — huidirritatie, ademhalingsproblemen, mogelijk hart- en neurologische complicaties — kunnen langdurige schade betekenen voor demonstranten en burgers die slechts hun recht op vreedzaam protest uitoefenden. Dit roept ethische, juridische en medicijnen-ethische kwesties op. :contentReference[oaicite:20]{index=20}

Internationale reacties en druk op Georgië

De berichtgeving over mogelijk gebruik van Camite door de Georgische autoriteiten heeft wereldwijd aandacht aangetrokken. Mensenrechtenorganisaties en veiligheids- en preventie-instanties roepen op tot onafhankelijk onderzoek, openheid en verantwoording.

De Europese Commissie heeft publiek aangegeven dat, indien de beschuldigingen worden bevestigd, het gebruik van zulke middelen onacceptabel is en in strijd met internationale normen. Er wordt een transparante en geloofwaardige check geëist van Georgische autoriteiten. :contentReference[oaicite:21]{index=21}

Ook artsen en toxicologen waarschuwen voor de gezondheidsrisico’s. Volgens hen is het inzetten van een chemische substantie als Camite — met langdurige, ernstige bijwerkingen — niets anders dan een gevaarlijk experiment op burgers. :contentReference[oaicite:22]{index=22}

Waarom deze zaak van groot belang is — niet enkel voor Georgië

De discussie over het gebruik van Camite in Tbilisi is niet louter een lokale aangelegenheid. Ze raakt essentiële thema’s die van internationale betekenis zijn: mensenrechten, klasse van repressieve middelen, de grens van politiegeweld, en de naleving van verdragen over chemische wapens.

Als dergelijke middelen opnieuw worden ingezet, schept dat een precedent dat wereldwijd verstrekkende gevolgen kan hebben. Repressieve regimes kunnen zich beroepen op precedenten om vergelijkbare middelen te gebruiken, wat de bescherming van burgerrechten wereldwijd ondermijnt. Tegelijk dreigen reputatie-, diplomatieke en juridische spanningen voor Georgië.

Voor slachtoffers betekent het potentieel blijvende schade — op lichamelijk vlak én psychisch, met angst en wantrouwen tegenover autoriteiten. Dat tast het vertrouwen in democratische rechten en de veiligheid van protesten aan.

Conclusie

De bevindingen van de BBC — dat de Georgische autoriteiten mogelijk de verouderde en uiterst gevaarlijke chemische stof Camite hebben gebruikt tegen demonstranten — vormen een schokkende onthulling. Als deze beschuldigingen bevestigd worden, gaat het om niet minder dan het gebruik van een chemisch middel met ernstige gezondheidseffecten tegen burgers, onder het mom van crowd control. De respons van de Georgische staat — tot nu toe defensief en geheimzinnig — roept vragen op over transparantie, verantwoording en respect voor internationale normen.

Voor slachtoffers betekent het mogelijk langdurige schade; voor mensenrechten en internationaal recht staat de reputatie van Georgië op het spel. Internationaal is er brede roep om een onafhankelijk en geloofwaardig onderzoek, met volledige openheid over welke stoffen werden gebruikt, wie opdracht gaf en welke gevolgen dat had. Deze zaak onderstreept hoe belangrijk het is dat repressieve middelen aan strikte internationale regels blijven gebonden — en dat burgers altijd beschermd worden bij het uitoefenen van hun recht op protest.